Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne Nursing and Public Health

Piel. Zdr. Publ.
Index Copernicus (ICV) – 68,85
Ogólny współczynnik odrzuceń – 24,12%
ISSN 2082-9876 (print),   ISSN 2451-1870 (online)
Periodyczność – kwartalnik

Pobierz PDF

Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne Nursing and Public Health

2018, tom 8, nr 4, październik-grudzień, str. 319–323

doi: 10.17219/pzp/100563

Typ publikacji: praca poglądowa

Język publikacji: polski

Pobierz cytowania:

  • BIBTEX (JabRef, Mendeley)
  • RIS (Papers, Reference Manager, RefWorks, Zotero)

Creative Commons BY-NC-ND 3.0 Open Access

Klauzula sumienia a samodzielność wykonywania zawodu pielęgniarki – refleksja prawna

The conscience clause and the independence of the nurse profession: Legal reflection

Agnieszka Sieńko1,A,B,C,D,E,F

1 Zakład Medycznych Nauk Społecznych, Katedra Zdrowia Publicznego, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu, Wrocław

Streszczenie

Zawód pielęgniarki i położnej jest zawodem samodzielnym. Samodzielność polega na osobistej odpowiedzialności za podejmowane czynności zawodowe. Dotyczy to także odpowiedzialności za decyzje podejmowane w ramach wykonywania zawodu. Przykładem takiej decyzji może być odwołanie się do „klauzuli sumienia”. Brak prawnej definicji sumienia staje się powodem kłopotów z oceną prawną działań pielęgniarek i położnych. Normy prawne opisujące zasady wykonywania zawodu wyznaczają granice bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo wykonywania zawodu oznacza, że w razie niewystąpienia oczekiwanego efektu czynności zawodowych wykonanych przez pielęgniarkę czy położną nie zostanie na nią nałożona żadna sankcja czy wręcz kara. Dlatego w razie wątpliwości co do treści czy uzasadnienia ordynacji lekarskiej pielęgniarka lub położna ma prawo zażądać pisemnego uzasadnienia zlecenia przez lekarza. W razie potrzeby procedurę taką można ocenić i ustalić, czy pielęgniarka wykonała wszystkie obowiązki. Odmiennie sytuacja prawna kształtuje się w przypadku odmowy wykonania zlecenia lub czynności medycznej z powodu określonego w ustawie jako „klauzula sumienia”. Okazuje się, że definicja sumienia jest nierozerwalnie związana z indywidualnym i subiektywnym systemem wartości. Ten zaś nie może być poddany weryfikacji w kategoriach spełniania przesłanki prawnej.

Abstract

The profession of nurse and midwife is independent; this independence consists of personal responsibility for professional activities. This also applies to the responsibility for professional decisions. Invoking the conscience clause may be an example of such decision. The lack of a definition of the term “conscience” becomes a reason for problems with the legal assessment of the nurse’s or midwife’s actions. Legal standards describing the code of conduct set the legal safety limits. Legal safety at work means that if the desired effect of medical activity is not achieved, no sanction or punishment will be imposed on the nurse or midwife. Therefore, in case of doubts about the content or justification of the medical regulations, the nurse or midwife has the right to request a written justification of the order from the doctor. If necessary, procedure in question can be assessed and it can be determined whether the nurse has performed all duties. The legal situation is different in case of refusal to execute an order or medical action because of the conscience clause defined in the act. It turns out that the definition of conscience is inextricably linked to the individual and subjective value system. The latter cannot be verified in terms of meeting the legal condition.

Słowa kluczowe

położna, pielęgniarka, odpowiedzialność, klauzula sumienia, zawód samodzielny

Key words

midwife, responsibility, nurse, conscience clause, independent profession

Piśmiennictwo (17)

  1. Ustawa z 15.07.2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej, DzU z 2018 r., poz 123.
  2. Karkowska D, Włodarczyk WC. Prawo medyczne dla pielęgniarek. Warszawa, Polska: Wolters Kluwer; 2013.
  3. Wyrok Sądu Najwyższego z 27.03.2000 r. I PKN 150/99, OSNPC 2001, nr 16, poz 505.
  4. Ustawa z 26.06.1974 r. – Kodeks pracy. DzU z 2018 r., poz 917.
  5. Ustawa z 6.11.2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. DzU z 2017 r., poz 1318.
  6. Wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z 9.04.2015 r. VII Pa 63/15, LEX nr 2126219.
  7. Karkowska D. Zawody medyczne. Warszawa, Polska: Wolters Kluwer; 2012.
  8. Ustawa z 5.12.1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty. DzU z 2018 r., poz 617.
  9. Wyrok Sądu Najwyższego z 10.12.2004 r. II CK 303/2004, OSP 2005, nr 11, poz 131.
  10. Fiutak A, Podleśny T, Kozik M, Szczerba P, Zblewska-Wrońska K. Odpowiedzialność prawna pracowników medycznych. Warszawa, Polska: CH Beck; 2013:55–83.
  11. Ustawa z 1.07.2011 r. o samorządzie pielęgniarek i położnych. DzU z 2018 r., poz 916.
  12. Ustawa z 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny. DzU z 2018 r., poz 1025.
  13. Kodeks etyki zawodowej pielęgniarki i położnej Rzeczypospolitej Polskiej. http://nipip.pl/prawo/samorzadowe/krajowy-zjazd-pielegniarek-i-poloznych/kodeks-etyki-zawodowej-pielegniarki-i-poloznej-rzeczypospolitej-polskiej/. Dostęp 3.12.2018.
  14. Zielińska E. Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty – komentarz. Warszawa, Polska: Wolters Kluwer; 2008:553–562.
  15. Sumienie. Słownik języka polskiego. Warszawa, Polska: Wydawnictwo Naukowe PWN; 2017:975.
  16. Sumienie. Encyklopedia PWN. https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/sumienie;3981316.html. Dostęp 2.12.2018.
  17. Art 9, ust 1. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27.04.2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych). DzUrz UE L 119 z 4.05.2016.